Drukuj
Utworzono: czwartek, 19, lipiec 2012 Beata Cichecka-Wronowska

Łopatyn dziś

ulica Sobieskiego (Centralna)Współczesny Łopatyn jest ukraińskim osiedlem typu miejskiego, wzniesionym na wysokości 237 m n.p.m., leżącym 21 km od Radziechowa i 80 km na północny wschód od Lwowa. Liczy około 3,5 tysiąca mieszkańców. Ze względu na bogatą przeszłość należy do najbardziej zabytkowych miejscowości w rejonie radziechowskim, a zarazem najstarszych w obwodzie lwowskim. Jest miastem partnerskim Otmuchowa.

stary herb ŁopatynaGłówna ulica ŁopatynaW XVI w. Łopatyn utracił prawa miejskie i został zdegradowany do poziomu dzierżawnej wsi. Odzyskał je ponownie pod zaborem austriackim pod koniec XVIII w., przyjmując wówczas dawny herb miasta z czasów administracji polskiej, jaki zachował się w „Geograficznym Słowniku Królestwa Polskiego 1880-1895”. Przedstawiał on na błękitnym tle Matkę Boską w słonecznym blasku, stojącą na złotym półksiężycu i trzymającą na prawicy Dzieciątko Jezus, a w lewej ręce złote berło.

nowy herb ŁopatynaNowy herb Łopatna Rada Osady zatwierdziła na sesji 27.02.2004 r. Przedstawia on w lazurowym polu Bogurodzicę ze złotą aureolą wokół głowy, stojącą w słonecznym blasku na srebrnym półksiężycu, trzymającą w lewej ręce Dzieciątko, a w prawej wytworną złotą lilię. Herb obramowany jest dekoracyjnym kartuszem i zwieńczony srebrną miejską koroną z trzema wieżami.

proporzec ŁopatynaNa tej samej sesji samorząd lokalny Łopatna przyjął także proporzec osady. Jest to niebieski płócienny kwadrat, na którym z dolnych kątów ku środkowi górnego brzegu idą dwa żółte pasy, tworzące ukraińską literę „Ł”, wskazująca na nazwę miejscowości.. Po jej obu stronach i na dole znajdują się trzy żółte lilie – symbol Bogurodzicy.

 

Budowle i pomniki

Z dawnych czasów zachowały się w Łopatynie obiekty sakralne, pomniki i stare budowle, godne uwagi ze względu na ich wiek, znaczenie historyczne, walory architektoniczne bądź kulturowe. W mieście znaleźć można także postawione w czasach współczesnych interesujące monumenty i kapliczki.

Kościół p.w. Niepokalanego Poczęcia NMP

kosciol w ŁopatynieBarokowo-rokokowy kościół z 1772 r., zaprojektowany przez lwowskiego architekta Bernarda Meretyna, a ufundowany przez ówczesnych właścicieli Łopatyńskich dóbr - Adam i Salomeę Chołoniewskich. Ozdobiony we wnętrzu przepięknymi polichromiami Stanisława Stroińskiego (1719-1802), lwowskiego artysty, uznawanego za jednego z największych malarzy polskiego baroku. W 1946 r., po przymusowym wysiedleniu Polaków z kresów wschodnich zamieniony w magazyn zbożowy, a później skład materiałów budowlanych przez był celowo zdewastowany. Rzeźby z ołtarza głównego i całe wyposażenie świątyni zostało pocięte piłą i spalone. kościol z 1990 r.

Odzyskany dla wiernych wyznania rzymskokatolickiego w 1990 r. przez dawnych polskich mieszkańców Łopatyna, którzy w 2005 r. powołali Stowarzyszenie Odnowienia Kościoła w Łopatynie z siedzibą w Wójcicach, został przez nich wyremontowany z własnych składek i datków społecznych, a także dzięki dotacjom Senatu RP oraz Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego, które finansuje prowadzoną etapami renowację i konserwację zabytkowych fresków. Do 1944 r. w kościele znajdował się XVIII-wieczny cudowny obraz Matki Bożej Łopatyńskiej, który wraz z repatriantami został przewieziony do Wójcic i jest obecnie w tamtejszym kościele św. Andrzeja Apostoła. W ołtarzu głównym kościoła w Łopatnie, przywróconego dla działalności liturgiczno- ewangelizacyjnej i rekonsekrowanego w 1991 r. umieszczono natomiast kopię obrazu Matki Bożej Łopatyńskiej, ofiarowaną przez byłych łopatynian z Wójcic.

kosciol z dzwonnicaW 2011 r. dzięki dotacji Senatu RP, który przyznał na ten cel 100 tys. zł, Stowarzyszenie Odnowienia Kościoła w Łopatynie odbudowało przykościelną trójdziałową dzwonnicę, na której zawieszono dwa zabytkowe dzwony, jakie od 1944 do 1992 r. leżały ukryte pod ziemią. Odkopane i wyczyszczone wraz z trzecim starym dzwonem, podarowanym przez kościół polski w Krzemieńcu, zabrzmiały one znowu po 67 latach ciszy.

 

Grób i pomnik generała Józefa Dwernickiego

Józef Dwernicki (1779-1857), bohater narodowy, dowódca kawalerii w Powstaniu Listopadowym, zwycięzca bitew pod Stoczkiem i Boremlem. Po upadku powstania internowany na krótko przez władze austriackie, spędził kilkanaście lat na emigracji we Francji, skąd powrócił do ojczyzny w 1848 r. i osiadł we Lwowie. Lato spędzał często w Łopatynie, u swego przyjaciela hrabiego Zamoyskiego. Tam w 1857 r. zachorował i pozostał już aż do śmierci 23 listopada. Pochowano go na miejscowym cmentarzu. Rodzina położyła na mogile kamienną płytę z wykutym na niej napisem: „Józef Dwernicki/ jenerał wojsk polskich/ + 1857.”

KilPomnik Dwernickiegoka lat później towarzysze broni ufundowali mu okazały kamienny sarkofag z emblematami wojennymi po bokach, który postawiono obok grobu. Na pomniku wyrzeźbiono symbol siły i odwagi - wykutego w kamieniu lwa, wspartego o armatnią lufę, urnę zwieńczoną girlandą z dębowych liści i czapkę – konfederatkę, które są częściowo przykryte draperią. Na ścianie sarkofagu umieszczono tablicę z napisem: „śp. Józefowi Dwernickiemu, Jenerałowi Wojsk Polskich, Kawalerowi krzyża polskiego i francuskiego legii honorowej, Zwycięzcy w roku 1857 pod Stoczkiem, Kurowem, a w roku 1814 pod Montmartre, urodzonemu w Warszawie 19 marca 1779, zmarłemu we Łopatynie 23 listopada 1857, Walecznemu Żołnierzowi i Wodzowi ku czci i pamięci wdzięczni rodacy i towarzysze broni pomnik ten położyli roku 1863.” Wykonawca pomnika jest nieznany, przypuszcza się jednak, że był nim Paweł Eutele, znany lwowski rzeźbiarz, twórca żołnierskich nagrobków na cmentarzu Łyczakowskim.

członkowie W latach 1911-1912 Oddział Konny lwowskiego „Sokoła Macierzy” podjął się odnowienia podniszczonego już wówczas pomnika i otoczył go wraz z płytą nagrobną stylowym żelaznym ogrodzeniem ze sztachetami w kształcie kawaleryjskich lanc i narożnymi słupami imitującymi armatnie lufy z nazwami miejsc znaczących bitew: Stoczek, Nowa Wieś, Kurów, Boremel. W 1912 r. odnowiony pomnik oraz tablicę memoratywną, umieszczoną ku czci generała na zewnętrznej ścianie kościoła w Łopatynie, poświęcił sufragan lwowski ks. bp Władysław Bandurski. W okresie międzywojennym grób utrzymywało w porządku Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół”. Pamięć generała czciła też miejscowa drużyna Związku Strzeleckiego, która składa mu hołd w każdą rocznicę jego śmierci oraz 1 listopada. Pod pomnikiem odbywały się uroczystości patriotyczne z udziałem delegacji 2 Pułku Ułanów Grochowskich im. Józefa Dwernickiego, stacjonującego w Suwałkach.

ogrodzenie pomnika 1939II wojna światowa i lata powojenne nie były łaskawe dla pomnika. Pozbawiony opieki i celowo dewastowany coraz bardziej niszczał. W 1989 r. kilku ukraińskich historyków z Wołynia poczyniło pewne zabiegi remontowe. Uzupełnili część ubytków, w tym uszkodzoną paszczę lwa i zamalowali wszystko farbą olejną, a zniszczoną czapkę-konfederatkę zastąpili czymś na wzór kozackiej czapy. Ogrodzenie zdemontowali i wywieźli do Łucka, gdzie miało być zrekonstruowane, ale przepadło. Pozostały jedynie narożne słupy.

pomnik DwernickiegoW 1992 r. Tadeusz Kukiz wystosował do Ministerstwa Obrony Narodowej prośbę o odnowienie zabytku, lecz nie otrzymał żadnej odpowiedzi. W 1995 r. artysta plastyk, konserwator dzieł sztuki, dr Janusz Smaza z Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie, wykonujący na zlecenie Rady ochrony pamięci Walk i Męczeństwa prace restauratorskie przy Pomniku Żołnierzy Polskich poległych w 1920 r., stojącym na tym samym cmentarzu, usunął z sarkofagu kozacką czapkę i odtworzył dawną konfederatkę.

Stowarzyszenie Odnowienia Kościoła w Łopatynie otacza pomnik opieką i utrzymuje wokół niego porządek, a mieszkańcy Łopatyna stawiają na grobie generała świeże kwiaty. Stowarzyszenie wystąpiło do Rady Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa z wnioskiem o dofinansowanie rekonstrukcji ogrodzenia sprzed II wojny światowej. Na podstawie zdjęć archiwalnych opracowano projekt 70 metalowych sztachet w formie lanc, a także wstępny kosztorys prac.

 

Kwatera i pomnik żołnierzy polskich poległych w 1920 r.

pomnik bohaterów z 19202 września 1926 r. dzięki staraniom Towarzystwa Opieki nad Grobami Bohaterów w Łopatynie na tamtejszym cmentarzu, obok kwater polskich żołnierzy poległych w miasteczku i okolicy w walkach z armią konną Siemiona Budionnego odsłonięto poświęcony im dziewięciometrowy obelisk wybudowany z cegieł. Umieszczono na nim orła z rozpostartymi skrzydłami i napis Pro Patria oraz tablicę inskrypcyjną o treści: ”Cześć 135 polskim bohaterom poległym 1920 r.”

Największy bój o Łopatyn rozegrał się 14 sierpnia 1920 r., kiedy to 60 polskich żołnierzy zostało otoczonych i wymordowanych przez bolszewików na błoniach zwanych Cyganówką. Tam też zostali pogrzebani. 3 grudnia 1927 r. ekshumowano ich szczątki i przeniesiono na cmentarz, gdzie pochowano je z honorami obok poległych. W uroczystości pogrzebowej uczestniczył m.in. mjr Jan Wierzchoń, dowódca 40 pułku piechoty Strzelców Lwowskich, powstrzymujący drugie natarcie kawalerii Budionnego na Łopatyn. Wzmiankę o tej bitwie wpisał osobiście do kroniki kościelnej w Łopatynie. Pamięć pomordowanych na Cyganówce uczczono też odlaniem kościelnego dzwonu, na którym umieszczono napis: „Ku wiecznej pamięci 60 bohaterów przez bolszewików w okrutny sposób posiekanych w Łopatnie w dzień 14 VIII 1920 r.” W 1935 r. na Cyganówce postawiono trzymetrowy dębowy krzyż, który został zniszczony w czasie sowieckiej okupacji.

pomnik i kwatrea poległych żołnierzy polskichOd II wojny światowej nie doglądane kwatery i pomnik niszczały. Z obelisku powypadały cegły, strącono z niego i rozbito betonowego orła, z inskrypcji pozdzierano litery i krzyż Virtuti Militari, a cały teren zasypany gruzem i śmieciami zarósł zielskiem. Dopiero w 1990 r. kilku dawnych mieszkańców Łopatna podczas pobytu w miasteczku uporządkowało trochę otoczenie pomnika, powyrywało chwasty i odsłoniło fragmenty kwater.

W 1992 r. Rpoświęcenie pomnikaada Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa na wniosek Tadeusza Kukiza podjęła się odnowienia pomnika. Nadzór konserwatorski zleciła Januszowi Smazie, prowadzącemu w oddalonej o 70 km od Łopatna Żółkwi praktyki studentów ASP z Warszawy i Krakowa. Na podstawie przedwojennych fotografii w 1994 r. zrekonstruowano w Warszawie tablicę inskrypcyjną oraz orła, którego odlano z barwionych żywic syntetycznych imitujących kamień. Model ptaka wysokości 70 cm, o rozpiętości skrzydeł 140 cm wykonała Elżbieta Kołodziejczyk- Macander, artystka plastyk, konserwator dzieł sztuki. Płytę inskrypcyjną zaprojektowaną przez Janusza Smazę zrobiono z granitu strzegomskiego. Uzupełniono ubytki na obelisku i położono nowy tynk. Jeszcze w tym samym roku wyczyszczono kwatery i usunięto z korzeniami samosiejki drzew i krzewów. Dawne drewniane ogrodzenie zastąpiono metalowym, ufundowanym przez mieszkańców Łopatna. Obok napisu w języku polskim umieszczono na pomniku marmurową płytę inskrypcyjną ze zrozumiałym dla odwiedzających cmentarz napisem w języku ukraińskim: „Pomnik 135 polskich żołnierzy poległych w Łopatnie w 1920 r. w walce z konnicą Budionnego.” Tablicę te ufundowali: Jan Tomaszewski, Stanisław Krzyśkow z Jasiony koło Prudnika i Tadeusz Kukiz. Józefa ze Smolińskich Humeniuk, natomiast, jedna z kilkunastu Polek, jakie pozostały po wojnie w Łopatnie, pomogła w zakwaterowaniu i wyżywieniu pracowników. poświęcenie pomnika 1995

9 lipca 1995 r. w przededniu 75. rocznicy walk o Łopatyn, sufragan lwowski ks. bp Marcjan Trofimiak poświęcił odnowiony pomnik. W uroczystości wzięli udział m.in.: Andrzej Przewoźnik, sekretarz generalny Rady Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa w Warszawie, Tomasz M. Leoniuk, konsul generalny RP we Lwowie, Eugeniusz Cydzik, prezes Polskiego Towarzystwa Opieki nad Grobami Wojskowymi, dr Janusz Smaza, konserwator dzieł sztuki, przedstawiciele lokalnych władz ukraińskich, panowie Ostapczuk i Chamas, a także pięćdziesięciu dawnych mieszkańców Łopatyna i okolic, wycieczka kresowa z Opola i obecni łopatynianie.

W 2010 roku Józef Klimczuk z Wójcic, mieszkający obecnie w Niemczech, sfinansował remont tego pomnika i prace porządkowe wokół niego. Opłacił także stałą opiekę nad zabytkiem.

 

Dom Sokoła

Dom SokołaBudynek sprzed pierwszej wojny światowej. W 1912 r. podczas zjazdu Sokolstwa (Polskiego Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”) w Łopatnie ks. bp Władysław Bandurski poświęcił kamień węgielny pod przyszły budynek „Sokoła” i niedługo potem w środku Łopatyna stanął okazały dom. Do jego budowy, jak również do wybudowania Szkoły Powszechnej w Łopatnie, przyczynił się Józef Lipiński, zasłużony żołnierz II RP, członek „Sokoła” i „Strzelca”, radny i członek Zarządu Miasta, aktywny działacz społeczny, który podczas II wojny światowej odważnie zabiegał o utworzenie szkoły polskiej.

Dom SokołaPrzed wojną Dom Sokoła pełnił rolę ośrodka kulturalnego w miasteczku. Wystawiano tam spektakle różnych grup teatralnych, organizowano projekcje filmowe objazdowego kina, uroczystości państwowe, zebrania mieszkańców i potańcówki. W budynku tym mieściły się również czytelnia, poczta z telegrafem i kasa oszczędnościowa Stefczyka, a w 1935 r. było tam kółko rolnicze. Prze 1939 r. budynek był siedzibą Urzędu Miejskiego, a do 1992 r w Domu Sokoła. mieścił się miejscowy Narodowy Dom Kultury.

 

Szkoła Powszechna

szkoła powszechnaObszerny, dwukondygnacyjny gmach Publicznej Szkoły Powszechnej im. Odrodzenia Polski, koedukacyjnej, siedmioklasowej, nowoczesnej w czasach przedwojennych, z fasadą nad pięknym, głównym wejściem od strony dawnej ul. Sobieskiego (obecnie ul. Centralna), zbudowano w dwudziestoleciu międzywojennym, w pobliżu kościoła. Dziś zajmuje go jedenastoklasowa ukraińska szkoła powszechna.

W 1862 r. otwarto w Łopatynie parafialną szkołę, w której 1866 r. uczyło się tylko 17 uczniów, a pracował w niej jeden nauczyciel. W latach 70. XIX w. łopatyńską szkołę parafialną przekształcono w dwuklasową, do której uczęszczało już 60 uczniów. Szkoła mieściła się w budynku Rady Miejskiej niedaleko cerkwi przy ul. Dworskiej 4.

Głównym mecenasem siedmioklasowej Publicznej Szkoły Powszechnej, postawionej w latach 30. XX w. był burmistrz Ignacy Żaki, a wybudował ją znany wówczas w tamtych stronach polski architekt inżynier Wawrzyniec Dajczak (1882-1968). W nowej szkole pod kierunkiem 7 nauczycieli uczyło się 453 uczniów.

Była w Łopatnie również i jednoklasowa szkoła, gdzie pracowało 2 nauczycieli, a uczęszczało do niej 45 uczniów. W 1945 r. siedmioklasową szkołę przekształcono w średnią. W osadzie działała także szkoła dla robotniczej i wiejskiej młodzieży.

11-klasowa szkoła powszechnaW roku szkolnym 1966/67 do jedenastoklasowej szkoły powszechnej uczęszczało 659 uczniów, a uczyło w niej 40 nauczycieli. Obiekt rozbudowywano w 1967 r. i 1974 r. W 2000 r. odnowiono fasadę budynku, ogrodzono teren wokół szkoły i wyremontowano część pierwszej kondygnacji. Obecnie uczy się tam 600 dzieci z Łopatna i okolicznych wsi.

 

Willa Ignacego Żakiego

Dom dawnego notariusza i burmistrza Łopatna, z rozległym tarasem na piętrze, usytuowany nad wykopanym tam niewielkim, malowniczym stawem.

staw wykopany przy willi Ignacego ŻakiegoIgnacy Żaki przyjechał do Łopatyna z Drohobycza i ożenił się z dużo młodszą, prostą i bardzo ładną dziewczyną Antoniną Bilik. Na miejscowym cmentarzu zachował się także niewielki grobowiec, w którym pochowano będącą jeszcze dzieckiem córkę Ignacego Żakiego – Krystynę.

W lutym 1940 r. Ignacy Żaki pozostawił majątek i dobrowolnie dołączył do żony z dzieckiem, które wywieziono na Sybir. Zmarł wkrótce w rejonie Archangielska, gdzie został pochowany.

Jego syn Zbyszek w jakiś sposób zaciągnął się na angielski statek i później wraz z matką wyjechał do Anglii.

willa ignacego zakiegoWilla została zbudowana w latach 30. XX stulecia. Niedaleko niej stały ławki, na których zawsze siedzieli ludzie czekający na pracę, której u notariusza było pod dostatkiem. Willa była obsadzona rozmaitymi kwiatami, wokół niej było mnóstwo klombów, rosły egzotyczne rośliny i drzewa. Żaki był wielkim estetą i dobroczyńcą. Willa była ogrodzona, a wejście do nie prowadziło przez kutą bramę. Po lewej stronie stała przepiękna fontanna. Łopatynianie wracając z cerkwi, często się tam zatrzymywali, żeby pooglądać ryby i popatrzeć na urodę ogromnej willi.

willa żakiegoPo wojnie w budynku umieszczono Szpital Rejonowy, a później porodówkę i oddział pediatryczny.

 

Willa Henryka Suchestowa

willa SuchestowaDom ostatniego właściciela Łopatyńskich dóbr, żydowskiego magnata, który zarządzał 1684 hektarami ziemi. Willa stylizowana na polski dworek ze złamanym dachem, zbudowana została w okresie międzywojennym z pozostałości po dawnym pałacu, który spłonął w czasie I wojny światowej. Należał on do polskiej szlachty, a do 1915 r. był w posiadaniu Henryka Suchestowa. Ponieważ pałac był zrujnowany, to po wojnie Suchestow rozebrał go, cegły sprzedał miejscowym Żydom, a sam wybudował obok willę.

We wrześniu 1939 r. willa przejęta przez NKWD, stała się miejscem kaźni. Henryk Suchestow trafił do więzienia koło Berydyczowa, po uwolnieniu z którego pod koniec 1942 r. niebawem zmarł. Jego żona z czterema córkami wyjechała do USA i mieszkały w Nowym Jorku.

Po wojnie willa Suchestowa służyła jako miejscowa biblioteka, a obecnie jest siedzibą Łopatyńskiej Szkoły Muzycznej.

 

Synagoga

synagogaBudynek jednej z dwóch żydowskich bożnic stojących kiedyś w Łopatynie. Z dawnych czasów zachował się jedynie dach i ściany. Jeszcze do początków niemieckiej okupacji w Łopatnie żyło blisko 500 Żydów. Zajmowali oni wszystkie domy w centrum miasteczka. Na parterach mieli sklepy, a na piętrach mieszkania. Mieli swoje narodowe przedstawicielstwo „Judenrad”, a jego członkowie nosili na rękawach opaski z gwiazdą Dawida. Za okupacji hitlerowskiej zamknięto łopatyńskich Żydów w getcie, które utworzono w budynku zajmowanym obecnie przez Dom Ludowy, później naziści powywozili ich do Sokala i do obozów koncentracyjnych.

Za uroczyskiem Pakosy znajdował się żydowski cmentarz. Za czasów radzieckich, kiedy kładziono drogi na Łopatyńskich błotach, wykorzystano do ich budowy nagrobne płyty z żydowskich mogił.

synagogaPo wojnie synagogę zamieniono na kinoteatr, a obecnie przebudowany obiekt zajmuje Łopatyńska Muzyczna Szkoła Tańca.

 

Cerkiew grekokatolicka

cerkiew grekokatolickaTak jak i inne łopatyńskie świątynie cerkiew grekokatolicka została poświęcona Dziewicy Maryi, a mianowicie Zaśnięcia Przenajświętszej Bogurodzicy. Postawiona w 1701 r. przetrwała 200 lat. Przypuszcza się, że mogła być wybudowana na koszt króla, tak jak i kościół, który w tym samym czasie zbudowano w Szczurowicach. Wtedy miasteczko Szczurowice było powiatem, do którego należał i Łopatyn. Oprócz duszpasterstwa od XVIII w. zadaniem kapłanów było także tworzenie parafialnych szkół. Cerkiew była moralnym i oświatowym przewodnikiem. cerkiew

Po rozebraniu starej cerkwi w latach 1925-1927 na jej miejscu postawiono nową świątynię, także drewnianą, z trzema kopułami, wysoką na 33 metry razem z krzyżem na kopule, również poświęconą Zaśnięciu Najświętszej Bogurodzicy. Majstrem tej budowy był Miron Siczewski ze wsi Chmielno. Podczas kopania fundamentów pod nową cerkiew wykopywano bardzo dużo ludzkich kości, gdyż w pobliżu starej cerkwi najprawdopodobniej znajdował się wcześniej cmentarz. Kości były duże i długie, co dowodziło, iż miejscowa ludność musiała być rosłej budowy. W 1946 r., kiedy zniesiono w ZSRR obrządek grekokatolicki, cerkiew stała się prawosławną. Po odzyskaniu przez Ukrainę niezawisłości w cerkwi ponownie przywrócono dawny obrządek grekokatolicki.

 

Dzwonnica cerkiewna

Drdzwonnica cerkiewnaewniana staruszka dzwonnica jest zachowaną pozostałością po rozebranej XVIII-wiecznej cerkwi. Od ponad 300 lat stoi w tym samym miejscu, obecnie obok nowej grekokatolickiej świątyni z lat 30. XX w.

 

Kapliczka Matki Bożej

kapliczka MBNPUkraińska kapliczka Matki Bożej Niepokalanie Poczętej postawiona pod koniec XX wieku obok cerkwi grekokatolickiej.

Z inicjatywy parafian i na koszt miejscowych dobrodziejów postawiono w Łopatnie przy ul. Brodzkiej dwie kapliczki poświęcone Matce Bożej Niepokalanie Poczętej – jedną przy cerkwi, a drugą przy wjeździe do miasta od strony Brodów.

 

Pomnik zniesienia pańszczyzny

pomnik zniesienia pańszczyznyXIX-wieczny kilkumetrowy obelisk zwieńczony krzyżem z inskrypcjami w języku rosyjskim i polskim: „Bądźcie swobodni do wolności, którą nas Chrystus oswobodził r. 1848 J.S”, stojący w obrębie cerkiewnego dziedzińca upamiętnia zniesienie pańszczyzny w Galicji. Podczas masowego niszczenia krzyży i figur sakralnych ludzie przenieśli ten pomnik na cerkiewny dziedziniec, dzięki czemu ocalał.

W całej Galicji było wiele pomników upamiętniających zniesienie pańszczyzny w 1848 r., ale w czasie wojen sowieckich zostały one zniszczone. Tablica na pomniku zniesienia pańszczyzny

Podobny obelisk w formie piramidalnej, ufundowany przez Kornela Ujejskiego, stoi w Pawłowie koło Radziechowa.

 

Dom sióstr zakonnych

dom zakonnicW Łopatnie istniało przedszkole – dziecięca ochronka, którą od 1923 r. prowadziły w swoim domu siostry franciszkanki ze zgromadzenia Rodziny Maryi. Zakonnice pilnowały dzieci przeważnie w najcięższe dla mieszkańców dni, latem, w żniwa, kiedy było najwięcej roboty.

Siostry opiekowały się również sierotami i prowadziły dom starców.

Od 1944 do 1962 r. w budynku tym urzędowała Rejonowa Komenda Wojskowa. Od 1963 r. mieściła się w nim szkoła kierowców, obecnie Liceum Zawodowe.

 

Apteka i szpital

aptekaW 1931 r. na 3247 mieszkańców Łopatyna był jeden lekarz, dwie położne i jedna prywatna apteka przy ul. Sobieskiego, w której zarówno sprzedawali, jak i mieszkali aptekarze. Budynek przedwojennej apteki zachował się w niezmienionym stanie. Podobno mieszkała w nim w latach swojej młodości znana ukraińska malarka i graficzka Olena Kulczycka (1877-1967). Dziś obiekt zajmuje sklep wielobranżowy.

szpital w ŁopatyniePo 1939 r. w Łopatynie otwarto pierwszy szpital, który zatrudniał 9 lekarzy i 18 osób średniego personelu medycznego. W 1983 r. wybudowano i otwarto nowy budynek Łopatyńskiego Rejonowego Szpitala.

 

Oficyny dworskie

Pałac w Łopatynie 1914 r.Po dawnym parterowym, klasycystycznym pałacu Mniszchów i Chołoniewskich, z połowy XVIII w., który do początków XX wieku był najokazalszą budowlą w okolicy, nie pozostało już ani śladu. W 1914 r. dwór został spalony przez oddziały armii carskiej, gdyż ówczesny właściciel, Żyd Henryk Suchestow nie miał dość gotówki, by zapłacić Moskalom żądany przez nich okup. pałac i bramkaZ pożogi ocalały jedynie portal bramny, który zniknął jednak po II wojnie światowej oraz piętrowe oficyny dworskie, stojące przy głównej ul. Sobieskiego, które przetrwały do czasów współczesnych. W jednej z nich było przed wojną więzienie, a w czasie II wojny światowej szkoła dla polskich dzieci, w drugiej – pomieszczenia Sądu Grodzkiego. 

 

Sąd Miejski i Notariusz

sądOd kiedy Łopatyn został miasteczkiem, to miał i swój sąd, rozpatrujący nie tylko sprawy miejscowe, ale obsługujący również 20 okolicznych wsi. W budynku pracował sędzia, a także notariusz i adwokaci.

Za czasów ukraińskiej wojny narodowo-wyzwoleńczej w I poł. XX w. nacjonalistów stawiających opór przeciwko sowietyzacji Ukrainy osądzano i w innym miejscu. W Łopatyńskim sądzie pisano protokoły, a oskarżonych wywożono do Lwowa, gdzie za publiczną zdradę ojczyzny, dokonaną z bronią w ręku, skazywano ich na karę śmierci albo 25 lat więzienia i katorgi na Sybirze z pozbawieniem praw publicznych włącznie. Karano każdego, kto należał do UON-UPA (Ukraińskiej Powstańczej Armii, formacji zbrojnej stworzonej przez banderowską frakcję Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów w 1942 r.; ostatnie jej oddziały przestały istnieć w ZSRR w 1956 r.)

Obecnie budynek zajmuje wydział oświaty wojewódzkiej filii ukraińskiego Ministerstwa Oświaty i Nauki.

 

Więzienie

więzienieBudynek więzienia został postawiony w drugiej połowie XIX w. Było w nim siedem cel. Jedna dla kobiet, pięć dla mężczyzn i jedna karna., która do tej pory znajduje się w piwnicy więzienia. Warunki były tam bardzo ciężkie. Przez zabite dechami okna nawiewało zimą śniegu. W więzieniu nie karmiono skazanych, żywność przynosiła im miejscowa ludność.

Łopatynianie przeżyli ciężkie czasy za okupacji sowieckiej. Dziesiątki osób wywieziono wraz z rodzinami na Sybir. W latach 1944-1952 w miejscowym więzieniu trzymano pod kluczem mężczyzn, kobiety, niepełnoletnich chłopców i dziewczęta. Jednych zamknięto za związki z banderowcami, innych - za niezapłacony podatek, a wielu za nic. Siedziało tam także wielu wiernych. Więźniów torturowano i rozstrzeliwano. Więźniów politycznych zabijano w piwnicy, strzelając im w potylicę. Zabitych zakopywano w pobliżu więzienia. Ciała młody chłopców i dziewcząt rzucano na kupę przed budynkiem, żeby rodziny mogły je zidentyfikować.

 

Pomnik bojowników o wolną Ukrainę i ofiar bolszewickiego terroru

14 października 1992 r. przy budynku byłego więzienia NKWD uroczyście odsłonięto pomnik ku czci pomordowanych w nim 22 czerwca 1941 r. 24 młodych ukraińskich patriotów. Oprócz łopatynian byli to także mieszkańcy wsi Ohladów, Sieńków i Opłucko. Na jednej z dwóch tablic pamiątkowych wypisano nazwiska ofiar, na drugiej wygrawerowano napis: „ Bojownikom za wolną Ukrainę i ofiarom bolszewickiego terroru 1939-1952.”pomnik

 

Ukraińska golgota

ukrainska golgotaPomnik ku chwale ukraińskich nacjonalistów z UON-UPA zamordowanych i poległych w walkach z bolszewickim okupantem w latach 1942-1952.

Ciała zakatowanych i rozstrzelanych w więzieniu funkcjonariusze NKWD wywozili także w okolice Łopatyna, na uroczysko Juryszcze, gdzie wrzucali je do głębokich studni. W lasku na wzgórzu Juryszcze (249 m n.p.m.) były takie trzy. W 1991 r. z dwóch z nich członkowie Ludowego Ruchu Miasta Łopatyna i Towarzystwa „Memoriał” wydobyli szczątki ciał. Ujawnili także inne miejsca ukrycia ofiar NKWD, w tym znajdujące się na podwórzu byłego więzienia, gdzie w 1922 r. postawiono pomnik.

pamiątkowa tablicaEkshumowane ze studni szczątki pomordowanych przeniesiono na miejscowy cmentarz i 22 listopada 1992 r. umieszczono je z chrześcijańskimi honorami w zbiorowej mogile. Wzniesiono na niej krzyż jak na jerozolimskim wzgórzu Golgota, upamiętniający egzekucje dokonane przez sowieckich bolszewików na skazańcach. Monument odsłonięto uroczyście w październiku 2001 r. U stóp kopca umieszczono pamiątkowa tablicę z napisem: „Pochylmy czoło przed bojownikami UPA, działaczami podziemia UON, zamordowanymi i poległymi w walkach z moskiewskimi okupantami, ciała których tyrani wrzucili do studni Juryszcze 1946-1952. Bohaterom sława.”

Pamiątkowy krzyż postawiono również na uroczysku Juryszcze, gdzie spoczywa część szczątków ofiar stalinowskiego reżimu. Monument odsłonięto 1 listopada 2006 r.

 

Bracka mogiła

bracka mogiłaW lipcu 1944 r. Łopatyn został wyswobodzony od hitlerowskich okupantów. W brackiej mogile (cmentarz radzieckich bojowników), znajdującej się na skwerze przy ul. Centralnej, pochowano ponad 500 żołnierzy, którzy polegli na frontach II wojny światowej w walce z faszyzmem.

tablicaW 1962 r. postawiono w tym miejscu monument z nagrobnymi płytami, z napisem: „Bojownikom z jednej wioski, którzy zaginęli na frontach II wojny światowej w walkach z faszyzmem”.

 

Pomnik Tarasa Szewczenki

Wpomnik Szewczenki 1954 r. w Łopatnie założono Park Kultury i Wypoczynku im. Bohdana Chmielnickiego, w którym w 1961 r. w setną rocznicę śmierci Tarasa Hryhorowycza Szewczenki (9.03.1814-10.03.1861), wybitnego ukraińskiego poety, przedstawiciela romantyzmu, powieściopisarza, dramaturga i wybitnego malarza, odsłonięto jego pomnik.

 

Łopatyńska pomocnicza szkoła-internat

W 1963 r. otwarto w Łopatynie szkołę z internatem dla 125 uczniów. Zatrudniała ona 25 nauczycieli i wychowawców. Obecnie uczy się w niej ponad 100 dzieci z pięciu powiatów, w większości opóźnionych umysłowo. Łopatyński internat został włączony do inwestycyjnego programu budownictwa w województwie lwowskim w 2001 r.

W XV w. na terenie obecnej szkoły-internatu znajdowała się rzymskokatolicka plebania, a po wojnie był tam Powiatowy Komitet Partii. Część sypialną internatu zajmowała miejscowa drukarnia. Kiedy siedzibę powiatu przeniesiono do Radziechowa, do budynku mogły wprowadzić się dzieci.

2014-09-21 16:04:20.
Używamy plików cookies, aby zwiększyć użyteczność naszej strony i jakość świadczonych usług zgodnie z preferencjami naszych użytkowników. Wykorzystujemy je do anonimowych badań statystycznych związanych z odwiedzinami naszej witryny. W przypadku nie wyrażenia zgody nie jesteśmy w stanie zagwarantować pełnej funkcjonalności strony! Informacje na temat ustawień dotyczących ciasteczek w poszczególnych przegladarkach dostępne są na poniższych stronach: